Blog januari 2011
De trek naar de steden, ook wel bekend onder de noemer urbanisatie of verstedelijking, is een aantal keer voorgekomen in de geschiedenis. De belangrijkste periodes zijn geweest tijdens de middeleeuwen en industriële revolutie. Telkens weer trokken mensen naar de stad met hoop op een betere toekomst. Vooral economische redenen speelden hierbij een rol. De nieuwe generatie ‘binnenpoorters’ bracht nieuwe ideeën, impulsen, ondernemerschap en creativiteit met zich mee waardoor een hernieuwde behoefte aan arbeidskracht ontstond. Tot op heden is deze opwaartse spiraal van vraag en aanbod blijven bestaan waardoor ook nu nog de stad op velen een onweerstaanbare aantrekkingskracht uitoefent.
Vanwaar deze geschiedenisles? En wat heeft dit met onderwijs te maken? Heel veel. Wonderbaarlijk genoeg is deze urbanisatie namelijk nooit echt van toepassing geweest op de arbeidsmarkt van het onderwijs. De aanwas van nieuwe docenten was eigenlijk altijd in zowel steden als op het platteland voldoende om te voorzien in de behoefte. In tegenstelling tot bijvoorbeeld arbeidskrachten van het platteland die nodig waren in de stad voor de industriële en nijverheidssector. In die situatie is het laatste decenium verandering gekomen. In de steden en in de Randstad ontstaat een toenemend tekort aan leraren, vooral in het basisonderwijs, en in minder stedelijke gebieden een overschot. Nu vraag ik mijzelf af: Wanneer komt de grote stedentrek van docenten op gang?
Het tekort aan leraren is een ‘hot item’ op het moment en voortdurend verschijnt er iets over in het nieuws. Met oog op de toenemende vergrijzing is het goed dat hier aandacht aan wordt besteedt, maar is het inderdaad zo dat er op dit moment sprake is van een tekort aan docenten? In het primair onderwijs wordt al tien jaar lang ongeveer 96% van de vacatures vervuld (zie factsheet onder). Wanneer we de overige vier procent zouden classificeren als frictiewerkloosheid, die in de meeste sectoren overigens hoger ligt, dan valt het best mee. We moeten af van het idee dat er een lerarentekort is. Er zijn genoeg docenten in Nederland. Ook in de toekomst wanneer de ‘babyboomers’ met pensioen zijn. Het probleem is alleen dat zij niet goed zijn verdeeld over ons land.
De overheid doet hard zijn best dit probleem te “tackelen”. Voorrangsregelingen voor docenten die een woning zoeken in de stad en samenwerkingsverbanden als het ILA (Initiatief Lerarentekort Amsterdam - www.lerarentekortamsterdam.nl), opgezet door gezamenlijke Amsterdamse schoolbesturen, dragen bij aan de benodigde spreiding van docenten over het land. Natuurlijk kan dit nog veel beter, want niet zelden hoor ik van werkzoekende pas afgestudeerden dat zij wel willen werken in de Randstad, en soms zelfs al uitzicht hebben op een baan, maar geen woning. Soms leidt dit er dan toe dat zij van de baan af zien. Hartstikke zonde.
Wat kunnen wij er zelf aan doen? We zouden in ieder geval eens in overweging kunnen nemen of een langere reistijd werkelijk onoverkomelijk is. In iedere arbeidssector is een reistijd van ongeveer 60 minuten absoluut het overwegen waard. In het onderwijs lijkt dit nog altijd een groot taboe. Nog steeds willen we, net als vijftig jaar geleden, dicht bij school wonen. Het liefst om de hoek en op loopafstand. Zelf heb ik drie jaar lang van Amsterdam naar Heemstede gereisd, simpelweg omdat daar de school lag waar ik graag wilde werken. Ik haalde daar zo veel plezier uit dat die veertig minuten heen en terug echt niet zo veel uitmaakte. Ik zou graag docenten die dagelijks langer dan een half uur reizen naar hun werk willen uitnodigen voor een reactie. Waarom reis je langer? Valt het mee? Wat compenseert die extra reistijd voor jou? Wat levert het extra op? Hoe zijn andere docenten te motiveren dit ook te doen? Leave your comment!
Factsheet vacatures naar functie: http://www.onderwijsarbeidsmarkt.nl/cijfers-en-trends/2010/factsheets-vacatures-naar-functie-en-gemeentegrootte-in-het-onderwijs/